Trong thời gian thực hiện nghiên cứu về công tác Quản lý Thư viện của Mỹ theo chương trình Học bổng Học giả Fulbright từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2009 tại trường ĐH. Columbia, New York, tôi có dịp gặp gỡ, trao đổi với các lãnh đạo và quan sát một số dịch vụ mới đang diễn ra trong thư viện của Mỹ.

Quan niệm Dịch vụ “mới” trong bài viết của tôi là các dịch vụ khác với các dịch vụ truyền thống như: Lưu hành, Tham khảo, Mượn liên thư viện, Đào tạo kỹ năng thông tin…Đó là những dịch vụ mà thư viện Việt Nam chưa có điều kiện thực hiện. Có thể các dịch vụ này một vài đồng nghiệp của chúng ta đã biết qua. Tuy vậy, tôi cũng xin nêu dưới đây để chia sẻ với quý đồng nghiệp..

1.      “Borrow Direct”:

Dịch vụ mượn trực tiếp Xuất phát từ nhu cầu mượn tài liệu nhanh, thời gian sử dụng ngắn so với dịch vụ Mượn liên thư viện, tháng 12/1999, thư viện của 3 trường Đại học Columbia, Yale và Pennsylvania cùng thực thi đề án “Dịch vụ mượn trực tiếp”. Đến năm 2002 có thêm 4 thư viện trường ĐH khác tham gia: thư viện trường ĐH Brown, Cornell, Dartmouth, và Princeton. Điều kiện là cán bộ và sinh viên của trường phải có tài khoản đăng nhập và email ổn định. Điểm nổi trội của dịch vụ là thời gian chờ đợi ngắn, khoảng 3 đến 4 ngày làm việc thay vì 2 tuần ở Mượn Liên Thư viện. Thời gian sử dụng tài liệu là 6 tuần, và không được gia hạn. Thông tin theo dõi về tài liệu yêu cầu sẽ tự động cập nhật vào email. Trong thời gian bạn đọc đang giữ tài liệu, nếu có bạn đọc khác cần đến thì bạn phải trả tài liệu ngay trong 3 ngày.  Bạn có thể tìm hiểu thêm thông tin tại các URL sau:

http://www.columbia.edu/cu/lweb/requestit/borrow_direct.html

http://www.library.yale.edu/ill/borrowdirect.html

http://webdoc.library.upenn.edu/borrowdirect/

Một hình thức khác được Thư viện trường ĐH Illinois thực hiện là I-share. Đây là cách để chia sẻ nguồn tài liệu giữa các thư viện trong phạm vi tiểu bang Illinois. Điều đặc biệt chỉ cần 1 lệnh tìm, chương trình sẽ cung cấp kết quả tìm kiếm trong thư mục hệ thống thư viện trường ĐH Illinois (UIUC catalog), I-Share và Worldcat để Mượn liên thư viện. Nếu tài liệu bạn đọc cần không có sẵn trong hệ thống thư viện trường thì mượn qua I-Share được bạn đọc sử dụng nhiều nhất. Với I-Share, bạn đọc có quyền chọn mượn ở thư viện gần nhất và yêu cầu tài liệu cung cấp đến bất kỳ một Quầy Lưu hành nào của hệ thống thư viện. Thời gian chờ đợi là 1 tuần, thời gian mượn là 3 tháng và không được gia hạn.

Tương tự dịch vụ này ở Thư viện Ohio có dịch vụ Ohio-link (www.ohiolink.edu).

2.      “Information Commons”  

Information commons (IC) được định nghĩa khác nhau trong các ngữ cảnh khác nhau. Một số người cho rằng IC là Learning commons. Một số khác thì định nghĩa hoàn toàn trái ngược. Trong thư viện, IC được định nghĩa là loại dịch vụ tích hợp các ứng dụng công nghệ thông tin và thư viện (Lưu hành, tham khảo, hỗ trợ máy tính và khu vực học tập kể cả nghe nhìn). Vậy câu hỏi đặt ra là “Có phải cán bộ phục vụ tại khu vực IC là người am hiểu cả công tác thư viện và công nghệ thông tin?” Điều này còn tùy thuộc vào từng điều kiện của mỗi thư viện. Ở một số thư viện, cán bộ phục vụ IC có thể là người biết cả hai. Cũng có thư viện, cán bộ thư viện phối hợp với cán bộ IT để thực hiện. Loại dịch vụ này rất được ưu chuộng, nhất là đối với các thư viện mới xây dựng. Nó rất tiện tích cho cán bộ thư viện trong việc hỗ trợ bạn đọc học theo tính cá nhân hoặc hướng dẫn kỹ năng nghiên cứu theo nhóm. Tại Thư viện trường ĐH Arizona, dịch vụ IC ra đời từ năm 2001. Thời gian phục vụ gần như 24/7 (142 giờ/tuần).

Tổ chức: Thư viện trang bị 250 PC, hệ thống WiFi và 500 ổ điện phục vụ các máy tính xách tay. Máy tính được xếp theo nhóm 5 để sinh viên có thể trao đổi trong lúc sử dụng.

Quản lý: Dịch vụ được quản lý theo nhóm. Trung bình tại quầy hỗ trợ là 2-3 người gồm Cán bộ và sinh viên. Cán bộ và sinh viên được đào tạo các kỹ năng: phục vụ bạn đọc, tìm kiếm thông tin, xử lý sự cố máy tính, cách sử dụng các phần mềm ứng dụng, phần mềm chuyên môn. Quy định chuẩn về việc hướng dẫn tìm thông tin là 15 yêu cầu/ 1 giờ.

Dịch vụ: bao gồm: Hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật, phục vụ Mượn trả tài liệu, máy tính xách tay, máy chiếu, máy chụp hình kỹ thuật số.

3.  Trang thiết bị hỗ trợ   

   Máy Scan tài liệu: Nhằm mục đích phục vụ việc học tập và nghiên cứu, thư viện các trường ĐH của Mỹ trang bị các loại máy scan cho bạn đọc sử dụng miễn phí. Đặc biệt, tại phòng đọc Thư viện Trung tâm, trường ĐH Illinois, Urbana-Champaign, bạn đọc có thể tự scan tài liệu bằng máy scan màu KIC Bookeye 2; kích cở 17 x 24”,  lưu tài liệu scan vào USB, gởi email hoặc sử dụng giao thức FTP.      

Phòng ghi hình: Giúp sinh viên ghi hình để luyện tập thuyết trình trước lớp. Phòng được trang bị sẵn máy tính, máy chiếu, máy quay hình kỹ thuật số và bảng trắng. Thư viện các trường ĐH công có khuynh hướng phục vụ phòng ghi hình theo hình thức“First come, first serve”; trong khi thư viện các trường ĐH tư có khuynh hướng đăng ký sử dụng theo thời gian quy định.

Ths. Huỳnh Thị Trang

GĐ. Trung tâm Học liệu - Đại Học Cần Thơ