Trong bối cảnh phát triển của hoạt động thông tin – thư viện nói chung cũng như việc đáp ứng nhu cầu thông tin ngày một tăng về chất và lượng, dịch vụ tham khảo trở thành một mảng không thể thiếu và ngày càng có vị trí quan trọng trong việc xây dựng và phát triển dịch vụ thông tin tại các cơ quan thông tin thư viện – thông qua hoạt động tư vấn thông tin – thư viện tại chỗ và trực tuyến.

Không ngoại lệ đối với quá trình hoạt động và phát triển chung, dịch vụ tham khảo tại Trung tâm Thông tin - Học liệu cũng đã được tập trung phát triển ngay từ những ngày đầu Trung tâm đi vào hoạt động và ngày càng được đòi hỏi cao hơn về chất lượng. Điều này nhằm đáp ứng kịp thời môi trường phát triển chung cũng như sự thay đổi về nhu cầu thông tin phục vụ học tập, giảng dạy và nghiên cứu phù hợp với những thay đổi về phương thức và loại hình đào tạo của Đại học Đà Nẵng từ hệ thống niên chế sang đào tạo tín chỉ; mà ở đó sự hỗ trợ đối với người dùng tin trong quá trình xác định, tìm kiếm, khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên và dịch vụ thông tin cần thiết để phù hợp với nhu cầu của các nhóm đối tượng người dùng khác nhau không những trong phạm vi Đại học Đà Nẵng mà còn mở rộng ra các đối tượng khác trong và ngoài khu vực. Các nội dung hoạt động của dịch vụ tham khảo tại Trung tâm Thông tin - Học liệu cũng được xây dựng và triển khai trên cơ sở những chính sách của hoạt động thông tin – thư viện đã định. Cùng với sự trang bị của hệ thống thông tin và các thiết bị hỗ trợ, phương thức hoạt động của dịch vụ tham khảo cũng được hoàn thiện hơn thông qua các ứng dụng của công nghệ thông tin vào trong lĩnh vực này. Nếu trước đây, tại các thư viện theo phương thức hoạt động truyền thống, dịch vụ tham khảo được thực hiện thông qua kênh liên lạc trực tiếp giữa cán bộ thư viện và các nhóm đối tượng người dùng thì ngày nay các thiết bị và ứng dụng công nghệ thông tin dịch vụ này được thực hiện tại Trung tâm đến người dùng một cách trực tiếp và gián tiếp thông qua mạng trực tuyến hay mạng internet. Ngoài ra, bên cạnh việc xây dựng chính sách bổ sung nguồn tài liệu tham khảo phong phú và đa dạng bao gồm tài liệu bản in, cơ sở dữ liệu điện tử, các bộ sưu tập chuyên biệt,... Trung tâm tập trung coi trọng việc phát triển và nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ tham khảo - những người giữ vai trò quan trọng trong việc quyết định sự thành công cũng như hiệu quả và chất lượng của dịch vụ. Bởi chính đội ngũ này sẽ trực tiếp tư vấn và hỗ trợ các đối tượng người dùng tin khác nhau tiếp cận với thông tin; cũng như hướng dẫn họ tiếp cận và làm thế nào để khai thác một cách hiệu quả nguồn tài nguyên thông tin phục vụ nhu cầu nghiên cứu của mình. Chính những yếu tố ảnh hưởng nêu trên đã đang và tiếp tục mang đến cho hoạt động dịch vụ tham khảo nói riêng và hoạt động thông tin – thư viện nói chung tại Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng những cơ hội và thách thức cần được xác định rõ trong quá trình xây dựng và phát triển dịch vụ tham khảo tại đơn vị.             Những cơ hội phát triển dịch vụ được xác định từ chính môi trường và bối cảnh đào tạo, phát triển chung của Đại học Đà Nẵng cũng như của Khu vực. Bao gồm: 

• Cùng với chiến lược phát triển Giáo dục 2006-2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Đại học Đà Nẵng cũng đã xây dựng cho mình kế hoạch phát triển phù hợp. Trong đó những thay đổi về hình thức và quy mô đào tạo (đặc biệt chuyển đổi từ đào tạo theo niên chế sang tín chỉ) kéo theo những thay đổi tất yếu về nội dung và phương pháp giảng dạy. Những thay đổi này sẽ góp phần tạo nên sự đa dạng và phong phú của nhu cầu thông tin tư liệu nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, giảng dạy, nghiên cứu. Trong khi đó, một mô hình hoạt động thông tin – thư viện mới như Trung tâm cũng cần phải được hướng dẫn nhằm đảm bảo tính hiệu quả trong quá trình khai thác và sử dụng thông tin; và dịch vụ tham khảo tất yếu được phát huy với vai trò định hướng và tư vấn tài nguyên thông tin của mình.

• Thêm vào đó nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin chung của bối cảnh phát triển mới, bản thân Trung tâm cũng có những chiến lược riêng trong việc mở rộng các nhóm đối tượng dùng tin. Các đối tượng này không chỉ gói gọn trong phạm vi Đại học Đà Nẵng mà còn mở rộng ra đối với các nhu cầu thông tin bên ngoài với đa ngành, đa lĩnh vực. Ở đó, hệ thống thông tin – thư viện tại Trung tâm cũng được trang bị cơ sở vật chất hiện đại, nguồn tài nguyên thông tin tham khảo phong phú, đa dạng, có khả năng sẵn sàng đáp ứng được nhu cầu thông tin trên diện rộng.

• Vị trí, vai trò của Trung tâm Thông tin - Học liệu đối với mạng lưới thư viện trong Đại học Đà Nẵng và khu vực cũng góp phần tạo cơ hội cho loại hình dịch vụ này ngày một nâng cao và hoàn thiện chất lượng dịch vụ thông qua quá trình tư vấn và hợp tác với các thư viện thành viên nhằm xây dựng một mạng lưới thông tin – thư viện đạt hiệu quả cao.

• Mặc dù đội ngũ cán bộ tham khảo gặp phải một số hạn chế như đã nêu ở trên, song với quy mô và phát triển của Trung tâm, với các nguồn kinh phí tài trợ từ phía các dự án đầu tư cho phép trung tâm thực hiện các khoá đào tạo ngắn hạn và dài hạn đối với đội ngũ cán bộ nhằm trang bị những kiến thức chuyên môn và kỹ năng cần thiết đáp ứng yêu cầu công việc trong quá trình cung cấp dịch vụ đến các nhóm đối tượng người dùng.

• Nhu cầu phát triển đào tạo của Đại học Đà Nẵng nói riêng, khu vực nói chung đòi hỏi hoạt động dịch vụ tham khảo tại Trung tâm cần trang bị cho mình những nguồn tài nguyên thông tin tham khảo phong phú và đa dạng, đáp ứng nhu cầu thông tin đa ngành, đa lĩnh vực; cũng như phương thức cung cấp dịch vụ nhằm đảm bảo khai thác tối đa hiệu quả dịch vụ đối với nhu cầu khai thác và sử dụng thông tin.
• Sự mở rộng của các loại đối tượng khác nhau cũng kéo theo sự đa dạng trong nhu cầu thông tin và đòi hỏi tính chuyên nghiệp của dịch vụ được cung cấp nhằm đảm bảo tính cạnh tranh và phát triển chung của môi trường thông tin đang phát triển hiện nay.
• Đồng thời đội ngũ cán bộ tham gia hướng dẫn tham khảo cũng cần ngày càng được nâng cao về năng lực chuyên môn, sự kết hợp giữa các kỹ năng nghiệp vụ cần thiết đảm bảo tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong quá trình cung cấp dịch vụ

Trên cơ sở thực tiễn hoạt động dịch vụ tham khảo tại Trung tâm Thông tin - Học liệu; mặc dù vẫn còn đó những vấn đề hạn chế, những khó khăn và thách thức trong quá trình triển khai và quản lý hoạt động, song dịch vụ tham khảo thực sự đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hoạt động thông tin – thư viện tại Trung tâm. Những hoạt động liên quan đến dịch vụ này sẽ còn được tiếp tục xây dựng, phát triển và hoàn thiện nhiều hơn nữa nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển chung. Bên cạnh việc tiếp tục đào tạo nhằm nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ tham khảo; cần có sự phối hợp hoạt động, hợp tác chặt chẽ hơn nữa các bộ phận chức năng, đặc biệt với Phòng Công nghệ thông tin nhằm khai thác triệt để những tiện ích công nghệ được ứng dụng trong hoạt động dịch vụ nhằm đảm bảo hiệu quả chất lượng của dịch vụ theo tiêu chí 24/7, đáp ứng kịp thời, nhanh chóng, và chính xác nhu cầu thông tin của các nhóm đối tượng người dùng tin khác nhau.

---------------------------- 

Phan Thị Hà Thanh

Phòng Dịch vụ Thông tin - TT Thông tin Học liệu - ĐH Đà Nẵng